بیش از دو دهه از آغاز ساخت مجموعه‌ای می‌گذرد که روزگاری با نام «برزویه» شناخته می‌شد و امروز نام پتروشیمی نوری را بر خود دارد؛ مجتمعی با ظرفیت اسمی سالانه ۴.۵ میلیون تن که از تولیدکنندگان بزرگ محصولات آروماتیکی به شمار می‌رود. مسیری که از آذر ۱۳۷۹ آغاز شد، اکنون در سال ۱۴۰۵ به مرحله‌ای رسیده که نوری علاوه بر تولید محصولات اصلی خود، با تکمیل پروژه شیرین‌سازی برش سنگین و ورود به تولید گازوئیل یورو۶، فصل تازه‌ای از توسعه و خلق ارزش افزوده را آغاز کرده است.
به گزارش بورس فوری، تاریخ صنعت پتروشیمی ایران را می‌توان از زاویه شکل‌گیری مجتمع‌هایی خواند که هرکدام برای تکمیل بخشی از زنجیره ارزش هیدروکربوری کشور ایجاد شدند. در این میان، پتروشیمی نوری داستان متفاوتی دارد؛ مجموعه‌ای که در منطقه ویژه اقتصادی انرژی پارس شکل گرفت تا یکی از حلقه‌های مهم تولید محصولات آروماتیکی کشور باشد و طی سال‌های فعالیت خود به یکی از شرکت‌های بزرگ این حوزه تبدیل شد.
آغاز این داستان به آذرماه ۱۳۷۹ بازمی‌گردد؛ زمانی که عملیات اجرایی مجتمع آروماتیک چهارم با نام «برزویه» آغاز شد. ایجاد چنین مجموعه‌ای در منطقه عسلویه از ابتدا بخشی از توسعه گسترده صنایع پتروشیمی در مجاورت میدان گازی پارس جنوبی بود؛ جایی که دسترسی به خوراک، زیرساخت‌های صادراتی و مجموعه‌ای از صنایع بالادستی و پایین‌دستی، ظرفیت شکل‌گیری یک قطب بزرگ پتروشیمی را فراهم کرده بود.
ساخت مجتمع چند سال ادامه یافت تا سرانجام نخستین واحد آن در نیمه دوم سال ۱۳۸۵ وارد مدار شد. تیرماه ۱۳۸۶ نقطه عطف بعدی بود؛ مجتمع به صورت رسمی افتتاح شد و همزمان نام آن از «برزویه» به «پتروشیمی نوری» تغییر یافت؛ نامی که برای پاسداشت سیدمحمود نوری، از مدیران و بنیان‌گذاران پروژه آروماتیک چهارم، انتخاب شد. این تغییر نام در عمل آغاز دوره‌ای تازه برای شرکتی بود که قرار بود نقش قابل توجهی در صنعت آروماتیک ایران داشته باشد.
از برزویه تا یک مجتمع ۴.۵ میلیون تنی
ابعاد پتروشیمی نوری را بیش از هر چیز می‌توان در ظرفیت تولید آن مشاهده کرد. ظرفیت اسمی مجتمع حدود ۴.۵ میلیون تن در سال اعلام شده است؛ ظرفیتی که مجموعه‌ای از محصولات آروماتیکی و برش‌های هیدروکربوری را دربرمی‌گیرد و نوری را در ردیف مجتمع‌های بزرگ این حوزه قرار داده است.
پارازایلین، بنزن و ارتوزایلین از مهم‌ترین محصولات آروماتیکی نوری هستند؛ محصولاتی که هرکدام در بخش‌های مختلف زنجیره صنایع شیمیایی و پتروشیمی کاربرد دارند. در کنار آنها، محصولات و برش‌های دیگری نیز در سبد تولید شرکت قرار گرفته‌اند و همین تنوع باعث شده اقتصاد نوری تنها به یک محصول وابسته نباشد.
اهمیت تولید آروماتیک‌ها زمانی روشن‌تر می‌شود که به جایگاه آنها در زنجیره پایین‌دستی نگاه کنیم. پارازایلین ماده اولیه مهمی برای تولید PTA و در ادامه زنجیره پلی‌استر است؛ بنزن نیز در زنجیره گسترده‌ای از محصولات شیمیایی مورد استفاده قرار می‌گیرد. به همین دلیل، مجتمع‌هایی مانند نوری تنها تولیدکننده چند محصول پتروشیمی نیستند، بلکه در تأمین مواد اولیه صنایع بعدی زنجیره نیز نقش دارند.
اما داستان توسعه نوری صرفاً به ظرفیت اسمی محدود نماند. طی سال‌های فعالیت، شرکت با مجموعه‌ای از برنامه‌های افزایش بهره‌وری، اصلاح فرآیندها، توسعه بازار و سرمایه‌گذاری در پروژه‌های جدید تلاش کرده فاصله میان «تولید بیشتر» و «خلق ارزش بیشتر» را کاهش دهد.
ورود «نوری» به بازار سرمایه نیز مرحله دیگری از این مسیر بود. حضور سهام شرکت در بورس باعث شد عملکرد عملیاتی و مالی آن بیش از گذشته زیر نگاه سرمایه‌گذاران قرار گیرد. از آن زمان، میزان تولید و فروش، نرخ محصولات، وضعیت خوراک، صادرات، حاشیه سود و پروژه‌های توسعه‌ای نوری به متغیرهایی تبدیل شده‌اند که فعالان بازار سرمایه به‌طور مستمر دنبال می‌کنند.
این ویژگی، «نوری» را در نقطه تلاقی دو حوزه قرار داده است: از یک سو یک مجتمع بزرگ صنعتی که باید میلیون‌ها تن خوراک و محصول را مدیریت کند و از سوی دیگر یک بنگاه بورسی که کیفیت عملکرد آن مستقیماً برای سهامداران اهمیت دارد.
بازارهای خارجی نیز بخشی از مدل کسب‌وکار شرکت را تشکیل می‌دهند. موقعیت «نوری» در منطقه ویژه اقتصادی انرژی پارس و دسترسی به زیرساخت‌های صادراتی، امکان حضور در بازارهای بین‌المللی را برای محصولات شرکت فراهم کرده است. به همین دلیل تغییرات قیمت جهانی محصولات آروماتیکی، نرخ ارز و شرایط تجارت خارجی از عوامل اثرگذار بر اقتصاد این شرکت محسوب می‌شوند.
در کنار این عوامل، طی سال‌های اخیر یک موضوع دیگر نیز در استراتژی شرکت برجسته‌تر شده است: حرکت از فروش برخی برش‌ها به سمت ارتقای کیفیت و ایجاد ارزش افزوده بیشتر روی همان محصولات.
همین نگاه، زمینه اجرای یکی از مهم‌ترین پروژه‌های سال‌های اخیر نوری را فراهم کرد.
توسعه فقط افزایش تولید نیست؛ حرکت نوری به سمت ارزش افزوده بیشتر
پروژه شیرین‌سازی برش سنگین را می‌توان نمونه‌ای از تغییر نگاه توسعه‌ای در پتروشیمی نوری دانست. به جای آنکه توسعه صرفاً به معنای احداث یک خط جدید و افزایش تناژ تولید باشد، این پروژه با هدف ارتقای کیفیت یک جریان موجود و تبدیل آن به محصولی با استاندارد بالاتر تعریف شد.
قرارداد EPC این پروژه در سال ۱۳۹۹ منعقد شد. ارزش اولیه قرارداد ۴۳ میلیون یورو به علاوه ۲۵۰۰ میلیارد ریال اعلام شده بود و اجرای آن به یک کنسرسیوم ایرانی سپرده شد. هدف اصلی، کاهش قابل توجه میزان گوگرد موجود در برش سنگین و تولید محصولی مطابق استانداردهای سختگیرانه‌تر سوخت بود. پروژه‌ای که اجرای آن همزمان با محدودیت‌های ناشی از تحریم و دشواری دسترسی به برخی فناوری‌ها و تجهیزات خارجی ادامه پیدا کرد.
در مهر ۱۴۰۴، پروژه در مراحل پایانی قرار داشت و هدف آن تولید گازوئیل با استاندارد یورو۶ عنوان می‌شد. پتروشیمی ها کمتر از یک سال بعد، این برنامه از مرحله پروژه به مرحله تولید رسید.
اهمیت چنین طرحی برای نوری فقط در اضافه‌شدن یک محصول جدید خلاصه نمی‌شود. اگر یک برش هیدروکربوری با کیفیت پایین‌تر بتواند پس از فرآوری به محصولی با استاندارد بالاتر و بازار گسترده‌تر تبدیل شود، ارزش اقتصادی حاصل از هر واحد خوراک نیز می‌تواند تغییر کند. این همان مسیری است که بسیاری از شرکت‌های بزرگ پتروشیمی برای افزایش حاشیه ارزش در زنجیره دنبال می‌کنند.
از سوی دیگر، اجرای پروژه با اتکای قابل توجه به ظرفیت داخلی، بعد دیگری از تحول «نوری» را نشان می‌دهد.
براساس اطلاعات منتشرشده درباره پروژه، حدود ۷۰ درصد عملیات با توان داخلی انجام شده است. این موضوع در صنعتی که فناوری، تجهیزات و کاتالیست نقش تعیین‌کننده‌ای در پایداری عملیات دارند، اهمیت ویژه‌ای پیدا می‌کند.
در واقع «نوری» طی این سال‌ها تنها با مسئله افزایش تولید روبه‌رو نبوده است؛ پایداری تولید، تعمیرات، تأمین قطعات، بومی‌سازی تجهیزات و کاهش وابستگی به تأمین‌کنندگان خارجی نیز بخشی از معادله اداره یک مجتمع بزرگ آروماتیکی بوده‌اند. به همین دلیل، بررسی مسیر نوری از ۱۳۷۹ تا امروز نشان می‌دهد تعریف «توسعه» در این شرکت به تدریج تغییر کرده است. در نخستین سال‌ها، هدف اصلی ساخت و راه‌اندازی ظرفیت تولید بود؛ اما در مرحله بلوغ، افزایش بهره‌وری، کیفیت محصول، تکمیل زنجیره ارزش و استفاده از دانش فنی داخلی وزن بیشتری پیدا کرده‌اند.
نوری ۱۴۰۵؛ آغاز فصل گازوئیل یورو۶
شهریور ۱۴۰۵ را می‌توان یکی دیگر از نقاط عطف تاریخ پتروشیمی نوری دانست. براساس افشای اطلاعات شرکت، واحد شیرین‌سازی برش سنگین در ۲۴ شهریور ۱۴۰۵ وارد مرحله تولید آزمایشی شد و تولید گازوئیل با استاندارد یورو و گوگرد کمتر از ۱۰ ppm را آغاز کرد. چند روز بعد نیز تکمیل پروژه و ورود آن به مدار تولید اعلام شد. این طرح که از سال ۱۳۹۹ دنبال می‌شد، پس از رسیدن به پیشرفت ۱۰۰ درصدی، امکان تولید محصول جدید را برای مجتمع فراهم کرد.
براساس اطلاعات منتشرشده، ظرفیت متوسط این واحد برای تولید گازوئیل یورو۶ حدود ۲ میلیون تن در سال است و میزان گوگرد محصول به کمتر از ۱۰ ppm می‌رسد.
این اعداد زمانی معنا پیدا می‌کنند که بدانیم کاهش گوگرد یکی از الزامات اصلی تولید سوخت‌های پاک‌تر است. برآوردهای منتشرشده درباره پروژه نشان می‌دهد فرآیند جدید می‌تواند گوگرد را از حدود ۲۵۰۰ ppm به کمتر از ۱۰ ppm برساند؛ تغییری کیفی که محصول نهایی را در سطح استانداردهای سختگیرانه‌تری قرار می‌دهد.
با این حال، از منظر سهامداران باید میان «راه‌اندازی پروژه» و «اثر قطعی بر سودآوری» تفاوت گذاشت. خود شرکت در افشای مربوط به آغاز تولید آزمایشی اعلام کرده است که آثار مالی پروژه پس از تثبیت شرایط تولید مشخص خواهد شد. بنابراین در این مرحله نمی‌توان عدد مشخصی را به‌عنوان سود حاصل از پروژه به «نوری» نسبت داد.
اما از منظر راهبردی، اهمیت پروژه روشن‌تر است. نوری که در آغاز فعالیت با مأموریت تولید محصولات آروماتیکی شکل گرفت، اکنون بخشی از جریان تولید خود را به محصولی با کیفیت و استاندارد بالاتر تبدیل می‌کند. این تحول می‌تواند زمینه دسترسی به بازارهای متنوع‌تر و افزایش ارزش افزوده محصولات را فراهم کند؛ هرچند میزان اثر اقتصادی نهایی آن به عواملی مانند نرخ فروش، هزینه تولید، ظرفیت عملیاتی و شرایط بازار وابسته خواهد بود.
اگر تاریخ پتروشیمی نوری را در یک خط زمانی خلاصه کنیم، تصویر قابل توجهی شکل می‌گیرد: آغاز عملیات اجرایی در آذر ۱۳۷۹، راه‌اندازی نخستین واحد در ۱۳۸۵، افتتاح رسمی و تغییر نام از برزویه به نوری در تیر ۱۳۸۶، تثبیت ظرفیت ۴.۵ میلیون تنی، حضور در بازار سرمایه، توسعه بومی‌سازی و سرانجام ورود پروژه شیرین‌سازی برش سنگین به مدار تولید در ۱۴۰۵.
فاصله میان برزویه سال ۱۳۷۹ و نوری سال ۱۴۰۵ را نمی‌توان تنها با تعداد سال‌های فعالیت اندازه گرفت. شرکتی که فعالیت خود را به‌عنوان چهارمین مجتمع آروماتیک کشور آغاز کرد، امروز با ظرفیت چندمیلیون‌تنی، سبد متنوع محصولات و پروژه‌های توسعه‌ای، یکی از بازیگران مهم زنجیره آروماتیک ایران است.
اکنون پرسش اصلی درباره نوری دیگر فقط این نیست که «چقدر تولید می‌کند؟»؛ پرسش مهم‌تر این است که هر تن از این تولید تا چه اندازه می‌تواند ارزش بیشتری ایجاد کند.
راه‌اندازی واحد شیرین‌سازی برش سنگین و تولید گازوئیل یورو۶ را می‌توان نمادی از همین تغییر دانست؛ حرکتی از افزایش کمی ظرفیت به سمت ارتقای کیفیت، تکمیل زنجیره ارزش و تولید محصولات با استاندارد بالاتر.
به این ترتیب، داستانی که بیش از دو دهه پیش با نام برزویه آغاز شد، امروز با نام نوری وارد مرحله دیگری شده است؛ مرحله‌ای که موفقیت آن بیش از گذشته به فناوری، بهره‌وری، بومی‌سازی و توان تبدیل ظرفیت عظیم تولید به ارزش افزوده پایدار وابسته خواهد بود.
- ارسال شده در 1405/7/11
- کد خبر: 162104